Bram Bakker over onderwijs, voelen en de gezonde docent.

Wat gebeurt er als je het mbo niet ziet als onderwijsinstelling, maar als factor in de mentale gezondheid van een hele generatie? Dat is de vraag die voormalig psychiater, schrijver en hardloper Bram Bakker op tafel legt. Maarten en Krijn ontvingen Bram Baker op de Schaapskooi van Censes in Driebergen.

Bram praat. En hoe.

Verwacht een gesprek over voelen voor denken. Over de labelcultuur die jongeren reduceert tot een etiket. Over docenten die zichzelf vergeten. En over waarom stilzitten misschien wel het grootste probleem is van het onderwijs.

Waar gaat het over?

Oudzeer. Je wordt gevormd door wat je meemaakte. Maar net zo hard door wat je míste. Een jongere die nooit heeft ervaren dat iemand écht luistert, herkent dat luisteren later ook niet. Niet in een klas, niet op een stage, niet in een relatie. Je begeleidt dus nooit alleen de leerling voor je. Je begeleidt ook alles wat hij nog niet heeft meegekregen. Dat klinkt ingewikkeld. Het is vooral een kans. 

Voelen voor denken.

Alles gaat via het hoofd, zegt Bram. Cito-scores. Competentieprofielen. Leeruitkomsten. Hij noemt het de hersenschorsmaatschappij en nee, dat is niet bedoelt als compliment. Wie niet weet wat hij voelt, kan ook niet goed nadenken. En nu AI de feitenkennis erbij doet, wordt dat nog urgenter. Kennis is goedkoop geworden. Ervaring niet.

Weg met het label. “De mbo-student.” “ADHD.” “Borderline.” Handig voor formuliertjes. Minder handig voor mensen. Want zodra het etiket er is, verdwijnt degene erachter. De diagnose wordt de bril waardoor iedereen kijkt.

Bram pleit voor een simpele volgorde: eerst kijken, dan pas labelen. Als labelen dan überhaupt nog nodig is.

Intuïtie mag weer. Docenten zijn opgeleid om te vertrouwen op protocollen, richtlijnen en rubrics. Nuttig. Maar niet genoeg. Bram vertelt hoe hij als psychiater leerde dat zijn onderbuik vaak meer wist dan het formulier. Voor docenten geldt hetzelfde. Als je ervaring krijgt voel je aan wanneer een student vastloopt. Ruim voor de cijfers het zichtbaar maken. Dat is geen softe bijzaak. Dat is precies het vakmanschap. Die intuïtie ontwikkel je over de jaren. 

Telefoongebruik en de normstelling hierover?  Hier is Bram kort. We hebben een generatie die grotendeels door een scherm is opgevoed. Slaaptekort. Concentratieproblemen. Sociale onzekerheid. Hij trekt de vergelijking met roken. Ooit normaal in treinen, restaurants en klaslokalen. Tot we als samenleving zeiden: tot hier. Dezelfde beweging is nu nodig. En ja, dat begint bij ouders. Bij hun (jouw?) eigen schermtijd om te beginnen.

Gezonde docenten zijn dus geen luxe maar nodig. Wil je jongeren begeleiden, dan moet je zelf gezond zijn. Klinkt vanzelfsprekend. Is het niet. Hebben we het niet per se over de vraag of je op woensdag een kroket eet maar ook over mentale gezondheid. Juist de meest betrokken docenten lopen het grootste risico op burn-out. Ze geven meer dan ze hebben. Ze nemen het mee naar huis. Ze voelen de problemen van hun leerlingen alsof het die van henzelf zijn. Bram noemt het ‘voorleven’: jongeren leren meer van hoe je leeft dan van wat je zegt. Een uitgebluste docent leert zijn klas: zo gaat dat dus: werk.

Kom in beweging.

Zitten is funest. Letterlijk. Niet als wellness-aanhangsel van een of andere dieetgoeroe, maar als onderwijsbeginsel. Ga lopen tijdens een gesprek. Staande les? Goed idee! Een rondje om de school bij een moeilijk onderwerp? Doen!

Beweging haalt je uit je hoofd. Precies waar de meeste jongeren vastlopen: te veel hoofd, te weinig lijf. En maar zitten aan dat tafeltje. 

Memorabele quote van Bram? Die zijn er genoeg.

“Volg je hart, het klopt altijd.”

“De omgeving van de mens is de medemens.”

“Kennis hartstikke leuk, maar we hebben nu AI, dus f*** kennis. Ervaring hebben we nodig.”

En dan stelde Bram ook nog een vraag voor de volgende gast

Bram geeft het stokje door aan Jeroen Hannink, verantwoordelijk voor het opleiden van professionals bij BMW. Zijn vraag: Hoe zorgen jullie ervoor dat monteurs zich kunnen relateren aan de eigenaren van de auto’s, zodat de menselijke maat en verbinding in de garage behouden blijft?

Deze aflevering werd opgenomen op de Schaapskooi van Censes in Driebergen. Censes is bruggenbouwer tussen onderwijs en bedrijfsleven, en dus een passende plek voor een gesprek over jongeren, werk, beroepsonderwijs en wat daar tussenin hoort te gebeuren.

Links en meer

De Balanskliniek  het platform dat mensen buiten de dichtgeslibde zorgpaden om via AI matcht aan een passende professional.

Boeken van Bram Bakker onder meer over oudzeer en ademhaling.

Contact: Bram is het best bereikbaar via LinkedIn.

Luister de aflevering op www.brandenjansen.nl of in je favoriete podcast-app.